RSS

Giới thiệu quyển Phải Trái Đúng Sai

02 Mar

Ngay khi sinh ra trên cõi đời này, tất cả chúng ta đều mang bên trong mình một câu hỏi? Thế nào là đúng? Thế nào là sai? Công lý là gì? Chúng ta phải làm sao?

Trong cuộc sống thông thường của chúng ta, đa phần chúng ta đều phải ra những quyết định trong những khoảng thời gian rất ngắn. Và do đó, chúng ta thực thi những đánh giá  đúng sai một cách rất tự nhiên, chúng ta phán xét hành động của người khác là đạo đức hay không đạo đức một cách rất vội vã và cảm tính. Chúng ta làm rất nhiều việc và ra rất nhiều quyết định mà thậm chí chính chúng ta cũng không thể hiểu rõ tính đúng sai của các quyết định đó.

Nếu một khi nào đó, bạn bắt đầu nghi ngờ vào tính đúng sai của các hành động, cũng như các suy nghĩ, cơ sở lý luận của mình thì tôi xin phép giới thiệu cho bạn một quyển sách, quyển Phải Trái Đúng Sai ( tựa tiếng Anh : Justice – What’s the right thing to do)  của Micheal Sandel.

Micheal Sandel là giáo sư về triết học của Đại học Havard. Ông được bầu làm Viện sỹ Viện Hàn Lâm Hoa Kỳ năm 2002, từng là thành viên của Ủy Ban Đạo đức Sinh học của tổng thống Geogre W Bush.

Ông được xem là một trong những giảng viên triết học chính trị xuất sắc nhất nước Mỹ. Nhiều tác phẩm có giá trị của ông đã được xuất bản và được thế giới tôn vinh như : Chủ nghĩa tự do và các giới hạn của công lý ( 1998), Bất mãn trong nền dân chủ (1996), Lý lẽ chống lại sự hoàn hảo: đạo đức trong thời đại di truyền ( 2007)…ông cũng viết khá nhiều bài báo đăng tải trên các báo như Anlatic Monthly, The New York Times…

Tại Việt Nam, quyển Phải Trái Đúng Sai do nhà xuất bản Trẻ phối hợp với Tủ sách Cánh Cửa Mở Rộng phát hành. Sách bìa mềm, dày 404 trang, giá bìa là 125.000 đồng.

Nội dung quyển sách

 Hầu hết các  cuốn sách sẽ cho bạn câu trả lời về những  thắc mắc của bạn. Một số khác ít ỏi hơn sẽ chỉ đơn thuần là cho các bạn những câu hỏi. Đây là dạng sách mà bạn sẽ rất nhức đầu vì chính bạn, chứ không phải là tác giả phải động não để trả lời cho những câu hỏi trong sách. Và quyển Micheal Sandel nằm trong số ít ỏi đó.

Quyển sách có tổng cộng 10 chương, được bắt đầu từ 1 câu chuyện. Năm 2006, cơn bão Charley quét từ vịnh Mexico qua Florida. Cơn bão làm 22 người chết và gây tổn thất lên đến 11 tỷ đô la. Tuy nhiên đã có một sự kiện đáng suy nghĩ diễn ra sau khi cơn bảo này.

Một số nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ đã thừa cơ khủng hoảng nâng giá lên nhằm trục lợi. Giá một túi nước đá thông thường là 2 USD đã tăng lên 10 USD. Giá một máy phát điện thông thường là 250 USD đã tăng lên 2000 USD. Một bà lão 70 tuổi chạy bão cũng chồng và cô con gái khuyết tật đã phải trả 160 USD cho một phòng trọ giá bình thường là 40 USD.

Để giải quyết tình trạng đó, chính quyền bang Florida đã ra quyết định chông tăng giá, ngăn cấm các nhà thầu và nhà cung cấp tăng giá sản phẩm, thu hồi  và phạt tiền các nhà thầu đã bán giá cắt cổ.

Vấn đề là liệu quyết định của chính quyền Florida là đúng hay sai?

Như chúng ta đã biết, nền kinh tế Mỹ là nền kinh tế thị trường  tự do hoàn toàn. Mỗi người đều có quyền bán và mua ở mức mà mình mong muốn. Vậy tại sao chính quyền bang Florida lại có quyền can thiệp vào quyền tự do mua bán của người dân? Khi mà sản phẩm là sản phẩm của họ, họ có quyền tự do sở hữu và chuyển nhượng ở mức giá họ muốn.

Tình huống nêu trên đã đặt cho bạn một câu hỏi. Dĩ nhiên hành vi bán giá cắt cổ khi mọi người đang khổ sở sau cơn bão là một hành vi không có đạo đức. Tuy nhiên hành vi cấm đoán người khác bán vật sở hữu với giá họ mong muốn cũng là một hành vi khó có thể đánh gía là  đúng đắn. Vậy đâu mới là điều đúng thật sự nên làm?

10 chương của quyền Phải Trái Đúng Sai

 1.Làm việc đúng

2.Nguyên tắc Hạnh phúc cực đại

3.Chúng ta có sỡ hữu chính mình không

4.Thuê trợ giúp

5.Động cơ mới quan trọng

6.Lý lẽ Bình đẳng

7.Tranh cãi về chính sách chống kỳ thị

8.Ai xứng đáng với thứ gì

9.Chúng ta nợ người khác những g ì

10.Công lý và lợi ích chung

 Suốt mười chương của quyển sách này, tác giả liên tục đặt cho người đọc những tình huống rất khó giải quyết đã xảy ra trong thực tế. Tác giả phân tích cho chúng ta một cách khách quan nhất các tình huống, tính đúng sai của từng chi tiết, các thông tin liên quan… tác giả cũng cho chúng ta biết cách mà chính quyền và công chúng Mỹ đã giải quyết các tình huống này.

Thế nhưng tác giả không hề khẳng định giải pháp nào là đúng hoặc giải pháp nào là sai. Bởi vì suy cho cùng, dù công lý có là gì đi nữa, nó cũng chỉ mang tính chất tương đối.

Một tình huống khác:

Mùa hè năm 1884, bốn thủy thủ Anh lênh đênh trên một thuyền cứu sinh nhỏ ở Nam Đại Tây Dương, cách đất liền hơn 1.600km. Sau 20 ngày đói khát, ba thủy thủ quyết định giết và ăn thịt cậu bé tập sự, nhờ vậy họ sống sót và đến ngày thứ 24 thì được cứu. Khi trở về Anh, họ bị bắt và đưa ra xét xử. Họ thú nhận việc giết chết và ăn thịt Parker và tuyên bố đã làm vậy trong tình thế bức thiết.

Lập luận ủng hộ mạnh mẽ nhất cho rằng trong tình cảnh nguy khốn lúc đó, cần phải giết một người để cứu ba người còn lại. Nếu không ai bị giết, tất cả bốn người đều chết.

Lập luận này hứng chịu ít nhất hai phản đối: Thứ nhất, kể cả khi tính số mạng sống được cứu thì hành động sát nhân này có thể gây hậu quả xấu cho toàn thể xã hội – chẳng hạn làm suy yếu quy tắc chống lại việc giết người. Thứ hai, nếu lợi ích có cao hơn phí tổn đi chăng nữa thì chẳng lẽ chúng ta lại không có cảm giác sai trái khi giết và sau đó ăn thịt cậu bé thử việc không có khả năng tự vệ?

Hai cách suy nghĩ về vụ thuyền cứu sinh minh họa hai cách tiếp cận công lý đối nghịch nhau. Phương pháp tiếp cận thứ nhất cho rằng đạo đức của hành động chỉ phụ thuộc vào kết quả; sau khi đánh giá tất cả các yếu tố, việc đúng nên làm là hành động nào tạo ra trạng thái kết quả tốt nhất. Cách tiếp cận thứ hai nói rằng xét về mặt đạo đức, kết quả không phải mối quan tâm duy nhất, chúng ta phải tôn trọng một số nghĩa vụ và quyền nhất định, cho dù kết quả có ra sao đi chăng nữa.

***

Suốt chín chương, tác giả cho chúng ta biết về những nền tảng, những cơ sở lý luận để từ đó các bạn có thể xây dựng cho mình căn cứ để đưa ra những nhận xét, đâu là giải pháp đúng, đâu là giải pháp sai, đâu là điều nên làm. Bốn nền tảng lớn nhất của quyển sách này là Thuyết Vị Lợi của Jeremy Bentham, Chủ nghĩa tự do, Thuyết đạo đức của Immanuel Kant và Tư duy mục đích luận của Aristole.

Tuy nhiên, dù bạn đã xem xét cẩn thận những tình huống dựa trên các nền tảng trên, cân nhắc cẩn thận thì mọi lý luận đều có lỗ hổng và có những cái sai đặc thù. Và đôi khi, công lý cũng chỉ là sự lựa chọn mang tính quan điểm cá nhân.

Chỉ cho đến chương thứ mười của quyển sách, tác giả mới bộc lộ quan điểm cá nhân của mình về cái gọi là công lý. Một cái nhìn khá khách quan và chu đáo. Một cái nhìn khá sáng sủa.

Quyển Phải trái đúng sai tuy chỉ tập trung vào triết học chính trị nhưng nó cũng sẽ soi rõ  cho bạn trong nhiều tính huống mà bạn phải đưa ra những quyết định, những phán xét, nhận định cá nhân có thể gây ảnh hưởng lên người khác. Nó cũng giúp bạn nhìn nhận lại những quyết định bạn đã ra trước đó, giúp bạn có cái nhìn rộng mở và lý tính hơn trước những sự việc xảy ra trong cuộc sống hơn. Đọc hiểu sách sẽ giúp bạn có cái nhìn khoáng đạt, rộng lượng và bao dung hơn  về những người trong cuộc đời này. Những quyết định của họ có khi đúng, có khi sai, nhưng hầu hết đều xuất phát từ một cơ sở lý luận nào đó và đều đáng thông cảm, trân trọng.

Bản dịch tiếng Việt của quyển sách này có văn phong gần gũi, dễ hiểu, từ ngữ trong sáng. Một số đoạn còn dịch quá sát nghĩa gốc nên hơi khó hiểu tuy nhiên có khá ít đoạn như vậy. Xét về dịch thuật thì đây là một trong những cuốn cá nhân tôi thấy dịch tốt nhất trong thời gian gần đây.

Trình bày: 6/10 ( giấy vàng, mỏng, dễ rách)

Nội dung: 8/10
Chất lượng dịch: 8/10

Giá cả: 7/10

Điểm tổng: 7/10

 

Nguyễn Phi Hải

 
Leave a comment

Posted by on March 2, 2012 in Giới thiệu sách

 

Tags: , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: